Stichting Beheer Kerkelijk Erfgoed Oostwold


Dakruiter met torenklok

De dakruiter bestaat uit twee lantaarns en wordt bekroond door een vergulde adelaar.

 

Mogelijk is de adelaar een verwijzing naar het oude stadswapen van de stad Groningen waarin ook een adelaar voorkwam. De stad Groningen had vroeger veel invloed in het Oldambt.

 

Een andere mogelijkheid is dat de adelaar verwijst naar het bekende Bijbelverhaal waarin de arend zijn jongen uit het nest stoot en op zijn vleugels draagt.



In de onderste lantaarn bevindt zich een smeedijzeren klokkenstoel uit 1893. De daarin geplaatste klok dateert uit 1807 en is gegoten door A.H. van Bergen uit Midwolda. De klok behoort - samen met die van de Hervormde kerk van Midwolda - tot de oudst overgeleverde klokken van de firma Van Bergen. De klok is momenteel in gebruik als luidklok en als slagklok.

 

In 1943 werd de torenklok gevorderd door de Duitse bezetter, maar hij keerde na de oorlog ongeschonden terug naar Oostwold. De klok werd eerst tijdelijk in een provisorische klokkenstoel op het plein voor de kerk gehangen, maar herkreeg al snel zijn oude plaats in de dakruiter. Om het (handmatige) luiden van de klok lichter te maken, werd een krukas in plaats van een rechte as geplaatst. Later werd ook nog een contragewicht toegevoegd.

 

Het randschrift luidt: VERNIEUWD TOEN TE OOSTWOLD KERKVOOGDEN WAREN DE HEER HENDRIKUS SPARRINGA EN DE ED. IAN WILLEMS ROEMELING EN REGNERUS BLAAUW PASTOR, DOOR ANDRIES HEERES VAN BERGEN ANNO 1807

 

In juni 2019 is de krukas vervangen door een rechte as. Dit om verdere slijtage aan de klok te voorkomen. De werkzaamheden zijn uitgevoerd door en onder leiding van Simon Laudy van Klokken- en Kunstgieterij Reiderland en werden mede mogelijk gemaakt met een bijdrage van de Gemeente Oldambt.



Tot 1893 hingen er twee klokken in de dakruiter: de klok uit 1807 en een nog veel ouder exemplaar, waarschijnlijk uit de 15e eeuw. Tot 1807 was dit de luidklok, maar daarna werd het een slagklok om de uren aan te geven.

 

Waar de klok precies heeft gehangen (in de bovenste of onderste lantaarn) is niet meer na te gaan. Een ingrijpende restauratie heeft in 1976 alle sporen aan de dakruiter uitgewist.

 

Aan het einde van de 19de eeuw is de klok terecht gekomen bij de Openbare Lagere School in Meerland, waar hij dienst deed als schoolbel. In 1943 tenslotte werd ook deze klok verwijderd.

 

Jarenlang wist slechts een select groepje dat de klok de Tweede Wereldoorlog had overleefd. Hij is in 1956 door de toenmalige gemeente Midwolda geschonken aan het Groninger Museum, waar hij is opgenomen in de historische collectie.

 

De tekst op de klok luidt: O REX GLORIE CRISTE VENI CUM PACE

 

Onderzoek door Simon Laudy heeft uitgewezen dat de klok is gescheurd. Herstel is in theorie mogelijk, maar onwenselijk vanwege het onherroepelijke verlies aan historisch materiaal.

 

Simon Laudy zal in 2020 in opdracht van de Stichting Historie Oostwold een exacte replica gieten van de oude klok. Hij doet dat op het plein voor de kerk, waarna de nieuwe klok een plaats zal krijgen in de onderste lantaarn van de dakruiter.


De Stichting Beheer Kerkelijk Erfgoed Oostwold beheert alle monumentale bezittingen van de Hervormde gemeente te Oostwold (gemeente Oldambt).

 

De Stichting BKEO is door de Belastingdienst aangemerkt als culturele ANBI